تبدیل گیربکس دستی به اتوماتیک؛ هزینه، مراحل و مزایا و معایب

تبدیل گیربکس دستی به اتوماتیک، یکی از راهکارهای راحت‌تر شدن رانندگی در سطح شهر است. اما قبل از تصمیم برای این کار باید مدل خودرو را بررسی کنید و هزینه‌های آن را در نظر بگیرید. گاهی هزینه‌های تبدیل گیربکس غیرمنطقی و گران می‌شوند و این کار ارزشش را ندارد. برای بررسی این موضوع، مراحل تبدیل و هزینه‌های آن در سال 1404، این مقاله از مجله تپسی خودرو را مطالعه کنید. 

آیا می‌توان گیربکس دستی را به اتوماتیک تبدیل کرد؟

بله، تبدیل گیربکس دستی به اتوماتیک امکان‌پذیر است؛ اما این کار نیاز به تخصص، هزینه و زمان زیاد دارد و معمولاً توصیه نمی‌شود مگر در موارد خاص.

از طرفی، محدودیت‌های فنی زیادی هم وجود دارند؛ مثلاً گیربکس، پلوس‌ها، دسته‌موتورها و تورک کانورتر کاملاً باید تعویض شوند. البته در خودروهای جدیدتر، به‌دلیل سیستم‌های CAN-bus، ECU یکپارچه و سنسورهای پیشرفته، شرایط تغییر گیربکس خودرو وجود ندارد.

برای اینکه با تفاوت خودروهای قدیمی و جدید در تبدیل گیربکس دستی به اتوماتیک بیشتر آشنا شوید، جدول زیر را ببینید:

ویژگی‌ها	خودروهای قدیمی	خودروهای جدید (۲۰۱۵ به بعد)
پیچیدگی الکترونیکی	کم (ECU ساده یا بدون ECU پیشرفته)	بسیار بالا (CAN-bus، ECU یکپارچه، سیستم‌های ایمنی پیشرفته)
امکان‌پذیری تبدیل	نسبتاً آسان‌تر (مثلاً پژو ۴۰۵، پرشیا، سمند با ZF)	بسیار سخت و گران
هزینه تقریبی	پایین‌تر (۲۰–۷۰ میلیون تومان)	بسیار گران‌تر
نوع تغییرات ECU	سیم‌کشی ساده	تعویض ECU و برنامه‌ریزی مجدد
ریسک فنی و خرابی	متوسط	زیاد (تداخل با ABS، ESP، سنسورها)
دسترسی به قطعات	خوب (گیربکس ZF استوک فراوان)	محدود و کمیاب

مراحل تبدیل گیربکس دستی به اتوماتیک

تبدیل گیربکس دستی به اتوماتیک، با تعویض کامل گیربکس و تغییرات جانبی انجام می‌شود. در ایران معمولاً از گیربکس‌های ZF دست‌دوم آلمانی (۴ سرعته) برای خودروهای قدیمی مثل خانواده پژو و سمند استفاده می‌کنند. مراحل تغییر گیربکس خودرو بین ۲ تا ۳ روز زمان می‌برد و نیاز به تعمیرگاه تخصصی دارد.

بیشتر بخوانید:‌ هزینه تعمیر گیربکس اتومات

بیایید، نگاهی به این 5 مرحله مهم بیندازیم:

مرحله اول؛ تعویض کامل گیربکس

پس از جدا شدن گیربکس دستی از پیشرانه، فضای نصب بررسی می‌شود. در ادامه، گیربکس اتوماتیک (معمولاً ZF) را همراه با تورک کانورتر نصب می‌کنند؛ همچنین، پس از تنظیم پلوس‌ها، روغن گیربکس ریخته می‌شود. حالا تست اولیه بدون حرکت را انجام می‌دهند تا از نشتی و صدای غیرعادی مطمئن شوند.

مرحله دوم؛ تغییر ECU و سیم‌کشی

قطعه ECU خودرو (ECU گیربکس در بعضی مدل‌ها) باید با مدل اتوماتیک سازگار شود؛ در این مرحله، معمولاً ECU را تعویض می‌کنند.

در ادامه، سیم‌کشی از گیربکس به ECU و سنسورها (مثل سنسور سرعت و موقعیت دریچه گاز) کاملاً تغییر می‌کند یا اضافه می‌شود.

در ادامه، اتصالات اضافی را برای شیفت اتوماتیک و حالت‌های P/R/N/D ایجاد می‌کنند و نوبت به تست دیاگ برای رفع ارورهای احتمالی می‌رسد.

در جدول زیر، قطعات و تغییرات ECU و سیم‌کشی (برای پژو ۴۰۵، پارس، سمند با ZF) را می‌بینید:

قطعه / تغییر	توضیح مختصر
ECU موتور (نسخه اتوماتیک)	تعویض یا برنامه‌ریزی ECU موتور
دسته‌سیم گیربکس اتوماتیک	تعویض یا اضافه کردن سیم‌کشی کامل
سنسور سرعت خروجی	سنسور جدید برای ECU
اتصالات شیفت (P/R/N/D)	سیم‌کشی حالت‌های دنده و دسته‌دنده
دستگاه دیاگ + فایل برنامه‌ریزی	برطرف کردن ارور و تنظیم ECU
ECU گیربکس (اختیاری، در صورت نیاز)	ECU جداگانه (ZF قدیمی معمولاً ندارد)

مرحله سوم؛ نصب دسته‌دنده و کنسول جدید

دسته‌دنده دستی برداشته می‌شود و جایش را به دسته‌دنده اتوماتیک (با موقعیت‌های P-R-N-D) می‌دهد. همچنین، کنسول میانی داخلی خودرو باید برش بخورد یا تعویض شود تا دسته جدید جا بیفتد.

بیشتر بخوانید:‌ گیربکس CVT چیست

در ادامه، روکش و تزیینات کنسول را دوباره نصب می‌کنند تا ظاهر خودرو حفظ شود. در نهایت نوبت به تست عملکرد دنده‌ها در حالت درجا می‌رسد؛ اگر همه‌چیز موفقیت‌آمیز باشد، به مرحله بعدی می‌رسیم.

مرحله چهارم؛ تغییر پلوس و دسته‌موتور

در این مرحله، پلوس‌های قدیمی با مدل‌های سازگار با گیربکس اتوماتیک تعویض می‌شوند؛ چون‌که اندازه طول یا اتصالات متفاوت است.

البته، گاهی دسته‌موتورها (انژکتورهای نگهدارنده موتور) به تقویت یا تعویض نیاز دارند تا لرزش و فشار جدید را تحمل کنند.

در ادامه، زاویه پلوس‌ها تنظیم می‌شود و در پایان، نوبت به تست رانندگی کوتاه برای بررسی صدا و لرزش می‌رسد.

لیست قطعات مورد نیاز برای این مرحله عبارت‌اند از:

• پلوس چپ و راست جدید (سازگار با گیربکس اتوماتیک)
• دسته‌موتورهای تقویت‌شده یا جدید
• واشرها و بوش‌های اتصال
• گیره‌ها و اتصالات پلوس 

مرحله آخر؛ برنامه‌ریزی مجدد سیستم الکترونیکی

پس از نصب قطعات، ECU با دستگاه دیاگ به‌روزرسانی یا برنامه‌ریزی مجدد می‌شود تا گیربکس جدید را بشناسد. پارامترهای شیفت دنده، نقطه کات‌آف و رفتار تورک کانورتر هم تنظیم می‌شوند؛ حالا سنسورها کالیبره می‌شوند و ارورها را هم پاک می‌کنند.

بیشتر بخوانید:‌ علت داغ کردن گیربکس دستی و اتومات

با یک تست نهایی رانندگی، از عملکرد نرم و بدون مشکل خودرو مطمئن می‌شویم.

لیست موارد مورد نیاز برای این مرحله:

• دستگاه دیاگ پیشرفته (PP2000 یا Lexia برای پژوها، یا مشابه)
• فایل برنامه‌ریزی ECU گیربکس اتوماتیک
• لپ‌تاپ تخصصی مکانیک
• کابل و نرم‌افزار به‌روز 

قطعات مورد نیاز برای تبدیل

برای تبدیل گیربکس دستی به اتوماتیک، ابتدا به قطعات اصلی و سازگار با مدل خودرو نیاز داریم.

در کشور ما ایران، بیشتر تبدیل‌ها روی خودروهای قدیمی مثل پژو ۴۰۵، پارس، سمند و پرشیا با گیربکس ZF استوک انجام می‌شوند؛ بنابراین، قطعات زیر نیاز می‌شوند:

• فلایویل یا تغییرات صفحه‌کلاچ (فلایویل اتوماتیک یا تعدیل فلایویل دستی برای اتصال به تورک کانورتر)
• گیربکس اتومات متناسب با مدل خودرو (معمولاً ZF 4 سرعته استوک)
• سیم‌کشی کامل (دسته‌سیم گیربکس اتوماتیک و اتصالات سنسورها)
• ECU سازگار (نسخه اتوماتیک موتور یا ECU گیربکس در صورت نیاز)
• دسته‌دنده اتومات (با موقعیت‌های P/R/N/D و شیفتر)
• تورک‌کانورتر (برای انتقال قدرت نرم از موتور به گیربکس) 

هزینه تبدیل گیربکس دستی به اتوماتیک

هزینه تبدیل گیربکس دستی به اتوماتیک رقم ثابتی ندارد و متغیر است؛ هزینه کلی به مدل خودرو، کیفیت قطعات (استوک یا بازسازی‌شده)، دستمزد تعمیرگاه و شهر محل انجام کار بستگی دارد.

در سال ۱۴۰۴، جمع کل هزینه برای خودروهایی مثل پژو ۴۰۵، پارس یا سمند بین ۵۰ تا ۱۲۰ میلیون تومان است؛ البته، با فرض استفاده از قطعات استوک ZF و تعمیرگاه تخصصی.

بیشتر بخوانید:‌ راهکار افزایش عمر گیربکس خودرو

در جدول زیر، با انواع هزینه تبدیل گیربکس دستی به اتوماتیک آشنا می‌شوید:

بخش هزینه	هزینه تقریبی در سال ۱۴۰۴ (تومان)
هزینه قطعات اصلی	۳۰ تا ۸۰ میلیون
اجرت نصب و تعویض	۱۰ تا ۲۵ میلیون
هزینه‌های جانبی	۵ تا ۱۵ میلیون
جمع کل تقریبی	۵۰ تا ۱۲۰ میلیون

مزایای تبدیل به گیربکس اتوماتیک

مهم‌ترین مزیت تبدیل گیربکس دستی به اتوماتیک، راحتی در رانندگی مخصوصاً در ترافیک سنگین شهرهایی مثل تهران بزرگ است.

این تغییر باعث لذت‌بخش شدن رانندگی می‌شود و فشار کم‌تری به راننده وارد می‌کند.

از جمله سایر مزایای این تغییر مهم عبارت‌اند از:

• نیاز نداشتن به تعویض مداوم دنده و کلاچ
• بهبود تجربه رانندگی برای افراد مسن‌تر یا افراد دارای مشکلات جسمانی
• کاهش خستگی راننده در مسیرهای طولانی یا ترافیک‌های طولانی‌مدت 

معایب تبدیل به گیربکس اتوماتیک

مهم‌ترین ریسک تبدیل گیربکس دستی به اتوماتیک، مشکلات فنی طولانی‌مدت و کاهش ارزش فروش خودرو است.

همچنین، از جمله سایر معایب و ریسک‌های این تبدیل باید به موارد زیر اشاره کنیم:

• مشکلات هماهنگی ECU و سنسورها + ارورهای مداوم
• افزایش مصرف بنزین (معمولاً ۱ تا ۲ لیتر در ۱۰۰ کیلومتر)
• خرابی زودرس در صورت استفاده از قطعات استوک بی‌کیفیت
• کاهش قیمت خودرو در بازار دست‌دوم به‌دلیل تغییرات اضافه
• چالش در تامین قطعات یدکی در آینده (به‌دلیل کمیاب شدن گیربکس‌های استوک ZF)

آیا تبدیل گیربکس به اتوماتیک از نظر قانونی مجاز است؟

بله؛ تبدیل گیربکس از نظر قانونی مجاز است و نیازی به مجوز خاص از پلیس راهور یا تغییر در سند خودرو ندارد. البته، اگر تغییرات خیلی زیاد باشند (مثل تغییر نوع پیشرانه یا سیستم‌های ایمنی)، گاهی در معاینه فنی یا انتقال سند مشکل‌ساز می‌شوند.

بنابراین، همیشه تغییرات را تا اندازه‌ای انجام دهید که مشخصات فنی اصلی خودرو تغییر نکنند. 

بیشتر بخوانید:‌ علت تقه زدن گیربکس اتومات و دستی

چه زمانی تبدیل منطقی نیست؟

به‌طور‌کلی، تبدیل گیربکس دستی به اتوماتیک برای خودروهای اقتصادی قدیمی مثل پژو ۴۰۵، سمند یا پراید اغلب منطقی نیست؛ چون‌که ارزشش را ندارد و لذت رانندگی با دنده را از شما می‌گیرد.

در این موارد، اگر خودرو را بفروشید و یک مدل اتوماتیک کارخانه‌ای (اگر موجود باشد) بخرید، منطقی‌تر است. برای آشنایی بیشتر با سایر مطالب مربوط به خودرو، نگهداری و نکات فنی، مجله تپسی را حتماً مطالعه کنید!

سؤالات متداول

۱. آیا بعد از تبدیل گیربکس دستی به اتوماتیک، مصرف سوخت خیلی افزایش پیدا می‌کند؟

بله، معمولاً ۱ تا ۲ لیتر در ۱۰۰ کیلومتر بیشتر می‌شود؛ به‌دلیل وزن اضافی گیربکس اتوماتیک و رفتار متفاوت شیفت دنده‌ها.

۲. تبدیل گیربکس چقدر طول می‌کشد؟

بسته به پیچیدگی و آماده بودن قطعات، بین ۲ تا ۴ روز کاری در تعمیرگاه تخصصی زمان می‌برد.

۳. آیا می‌توانم قطعات را خودم تهیه کنم تا هزینه کمتر شود؟

بله، اگر قطعات گیربکس دستی را به تعمیرگاه بدهید، بین ۱۵ تا ۲۰% تخفیف می‌گیرید؛ اما حتماً از قطعات سازگار و باکیفیت استفاده کنید.

۴. تبدیل برای خودروهای جدیدتر (مثل دنا یا تارا) ممکن است؟

خیر، تقریباً غیرممکن یا بسیار گران و پرریسک است؛ این خودروها سیستم‌های الکترونیکی پیشرفته (CAN-bus و ESP) دارند و همین موضوع مشکل‌ساز می‌شود.

۵. آیا گارانتی یا بیمه بعد از تبدیل مشکل پیدا می‌کند؟

گارانتی کارخانه‌ای قطعاً باطل می‌شود، اما بیمه شخص ثالث معمولاً مشکلی ندارد. البته، در صورت تصادف ممکن است که کارشناس بیمه تغییرات را بررسی کند و تبدیل گیربکس روی تصمیم او تأثیر بگذارد.